Metoda PN-18002

Ocena ryzyka zawodowego to uważne przyjrzenie się przebiegowi wykonywania pracy oraz miejscu i warunkom jej wykonywania, a następnie ustalenie i zapisanie, jakie czynniki (np. narzędzia, urządzenia, substancje chemiczne, hałas lub inne czynniki środowiska pracy) mogą mieć niekorzystny wpływ na bezpieczeństwo i zdrowie pracownika zatrudnionego na tym stanowisku. Następnym krokiem jest oszacowanie i stwierdzenie, czy ryzyko na ocenianym stanowisku pracy związane z dostrzeżonymi niekorzystnymi czynnikami jest dopuszczalne lub niedopuszczalne.

Możemy przyjąć, że ryzyko jest dopuszczalne wówczas, gdy zastosowano wystarczające środki chroniące pracownika przed oddziaływaniem czynników niekorzystnych. W przeciwnym wypadku, ryzyko będzie niedopuszczalne i wówczas należy spowodować zastosowanie dodatkowych, skutecznych środków ochrony.

Jedna z popularniejszych metod oceny ryzyka zawodowego jest przeprowadzana w oparciu o wspomnianą wyżej serię polskich norm o numeracji 18000.

Chodzi o normy:

  • PN-N-18001:2004 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wymagania.
  • PN-N-18002:2011 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Ogólne wytyczne do oceny ryzyka zawodowego.
  • PN-N-18004:2001 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wytyczne.
  • Uzupełniające zastosowanie ma norma PN-EN-1050:1999 Maszyny. Bezpieczeństwo. Zasady oceny ryzyka.

Przy ocenie ryzyka, związanego z oddziaływaniem czynników mierzalnych, tzn. takich których wielkość oddziaływania można odnieść do określonych w normach lub przepisach wartości, można zastosować trójstopniową lub pięciostopniową skalę ryzyka.

Pracodawco! Kup gotową dokumentację oceny ryzyka zawodowego metodą PN-N-18002 i przygotuj się na kontrolę z Państwowej Inspekcji Pracy. Uniknij kary, kupując ocenę ryzyka zawodowego w najniższej cenie w Polsce.

PN-18002 podano algorytm na określenie ryzyka zawodowego w trójstopniowej skali ryzyka, dotyczy on NDN oraz NDS i NDSCh czynników szkodliwych. Jeżeli w zakładzie pracy zmierzono NDS-y i NDN-y, powinno się stosować właśnie tę metodę.

W tej procedurze proces oceny ryzyka poddaje się iteracji, czyli krokowemu, przybliżającemu powtarzaniu badania. Zagrożenie ustalone w wyniku badania powinno być usunięte, bądź ograniczone poprzez dobór odpowiednich środków ochrony.

Ocena ryzyka zawodowego za pomocą matrycy ryzy­ka – wg normy PN-N-18002

Przedstawiona w normie PN-N-18002 matrycowa meto­da oceny ryzyka jest metodą przeznaczoną do jakościowego oszacowania ryzyka zawodowego. W metodzie szacuje się parametry ryzyka, którymi są możliwe spowodowane zda­rzeniem ciężkości następstw (skutki) oraz prawdopodobień­stwo, z jakim następstwa te mogą wystąpić. Wartościowa­nie ryzyka przeprowadzane jest przez odczytanie jego war­tości z matrycy.

Szacowanie ciężkości następstw i prawdopodobieństwa następstw, odbywa się w skali trójstopniowej dla każdego zidentyfikowanego zagrożenia. Charakterystykę wartości pa­rametrów ryzyka przedstawiono w tabelach szacowanie ciężkości następstw oraz szacowanie prawdopodobieństwa następstw.

Szacowanie ciężkości następstw

NastępstwaCharakterystyka
O małej szkodliwościUrazy i choroby, które nie powodują długotrwałych dolegliwości i absencji w pracy; są to: czasowe pogorszenie stanu zdrowia, takie jak niewielkie stłuczenia i zranienia, podrażnienie oczu, objawy niewielkiego zatrucia, bóle głowy itp.
O średniej szkodliwościUrazy i choroby, które powodują niewielkie, ale długotrwałe lub nawracające okresowo dolegliwości i są związane z okresami absencji; są to np. zranienia, oparzenia drugiego stopnia na niewielkiej powierzchni ciała, alergie skórne, nieskomplikowane złamania, zespoły przeciążeniowe układu mięśniowo-szkieletowego (np. zapalenie ścięgna) itp.
O dużej szkodliwościUrazy i choroby, które powodują ciężkie i stałe dolegliwości i/lub śmierć; są to np. oparzenia trzeciego stopnia, oparzenia drugiego stopnia na dużej powierzchni ciała, amputacje, skomplikowane złamania z następową dysfunkcją, choroby nowotworowe, toksyczne uszkodzenia narządów wewnętrznych i układu nerwowego, w wyniku narażenia na czynniki chemiczne, zespół wibracyjny, zawodowe uszkodzenia słuchu, astma, zaćma itp.

Szacowanie prawdopodobieństwa następstw

PrawdopodobieństwoCharakterystyka
Mało prawdopodobneNastępstwa zagrożeń, które nie powinny wystąpić podczas całego okresu aktywności zawodowej pracownika.
PrawdopodobneNastępstwa zagrożeń, które mogą wystąpić nie więcej niż kilkakrotnie podczas okresu aktywności zawodowej pracownika.
Wysoce prawdopodobneNastępstwa zagrożeń, które mogą wystąpić wielokrotnie podczas okresu aktywności zawodowej pracownika.

Po oszacowaniu parametrów ryzyko wartościowane jest z matrycy ryzyka w skali trójstopniowej – tabela poniżej:

Wartościowanie ryzyka w skali trójstopniowej (PN-N-18002)

Ciężkość następstw
PrawdopodobieństwoMałaŚredniaDuża
Mało prawdopodobneMałe 1Małe 1Średnie 2
PrawdopodobneMałe 1Średnie 2Duże 4
Wysoce prawdopodobneŚrednie 2Duże 3Duże 3

Norma zaleca również – w zależności od poziomu wartościo­wania ryzyka – podjęcie niezbędnych działań profilaktycz­nych zgodnie z tabelą:

Działania profilaktyczne dla wartościowania ryzyka w skali trójwarstwowej

RyzykoWartościowanie ryzykaDziałania profilaktyczne
DużeNiedopuszczalneJeżeli ryzyko zawodowe jest związane z już wykonywaną pracą, to działania w celu jego zmniejszenia trzeba podjąć natychmiast, np. przez zastosowanie środków ochronnych. Planowana praca nie może być rozpoczęta do czasu zmniejszenia ryzyka zawodowego do poziomu dopuszczalnego.
ŚrednieDopuszczalneZaleca się zaplanowanie i podjęcie działań, których celem jest zmniejszenie ryzyka zawodowego.
MałeKonieczne jest zapewnienie, że ryzyko zawodowe pozostaje co najmniej na tym samym poziomie.
  1. Przykład

Ryzyko robotnika drogowego związane z potrąceniem przez ruchome obiekty- rozścielacze, walce, samochody.

Źródłem zagrożenia jest praca obok poruszających się maszyn. Największym możliwym skutkiem jest śmierć, w związku z czym szacuje się ciężkość następstw zgodnie z metodą:

Ciężkość następstw: duża – śmierć.

W rejestrze wypadków nie zanotowano potrącenia ze skutkiem śmiertelnym, w związku z czym prawdopodobieństwo następstw szacuje się:

Prawdopodobieństwo następstw: mało prawdopodobne.

Dla tak oszacowanych parametrów poziom ryzyka:

Ryzyko: średnie.

Działania profilaktyczne:

W metodzie wg normy PN-N-18002:2000 poziomom ryzyka zostały przypisane działania profilaktyczne, dla ryzyka średniego, o poziomie dopuszczalnym, zaleca się zaplanowanie i podjęcie działań, których celem jest zmniejszenie ryzyka zawodowego.

Dostępne w naszym sklepie karty oceny ryzyka zawodowego metodą wg Polskiej Normy PN-N-18002, spełniają wymagania Państwowej Inspekcji Pracy i są dostępne od ręki.

Ocena ryzyka zawodowego dla czynników mierzalnych za pomocą matrycy ryzyka wg normy PN-N-18002

Wśród czynników występujących w środowisku pracy można wyróżnić takie, których oddziaływanie na pracownika można charakteryzować wielkościami mierzalnymi. Przykładami takich czynników mogą być: hałas – charakteryzowany jego natężeniem, zapylenie – charakteryzowane jego stężeniem itp. Czynniki te można nazwać czynnikami mierzalnymi. Pozostałe czynniki środowiska pracy, np. niebezpieczne czynniki o charakterze mechanicznym, których źródłem zagrożenia są części maszyn, są czynnikami niemierzalnymi.

Ocenę ryzyka dla czynników mierzalnych można prowadzić ilościowo na podstawie wyników pomiarów czynników środowiska pracy i ich dopuszczalnych wartości określonych w normach i przepisach. Metodę oceny ryzyka zawodowego wykorzystującą tę zasadę przedstawiono w normie PN-N-18002. Nie wyklucza to zastosowania pozostałych metod do oceny ryzyka zawodowego, związanego z czynnikami mierzalnymi.

W metodzie tej podstawowym kryterium wartościowania ryzyka zawodowego są wymagania przepisów i norm. W przypadku braku wymagań określonych w przepisach i normach należy opracować własne kryteria, opierając się na opinii ekspertów oraz doświadczeniu zakładu i jego pracowników.

Wartościowanie ryzyka zawodowego polega tu na szacowaniu zmierzonej w środowisku pracy wielkości, charakteryzującej narażenie i porównaniu jej z wartościami dopuszczalnymi. Zasadę wartościowania przedstawiono w tabeli poniżej:

Wartościowanie ryzyka dla czynników mierzalnych

Wielkość charakteryzująca narażenieWartość ryzyka
P > P maxduża
P max ≥ P ≥ 0.5 P maxśrednia
P < 0.5 P maxmała

gdzie:

P max – wartość dopuszczalnej wielkości charakteryzującej narażenie, ustalona na podstawie obowiązujących przepisów i norm lub, jeżeli przepisy i normy nie istnieją, innych wymagań, wytycznych, opinii ekspertów itp., np.:

  • NDS – najwyższe dopuszczalne stężenie.
  • NDN – najwyższe dopuszczalne natężenie.

Przy zastosowaniu środków ochrony indywidualnej wartościowane według przedstawionej zasady ryzyko zawodowe można zmniejszyć o jeden poziom, np. z dużego na średnie. Przy wartościowaniu ryzyka zawodowego dla grup pracowników podlegających szczególnej ochronie (kobiety w ciąży i w okresie karmienia oraz młodociani) wartościowane ryzyko zawodowe należy zwiększyć o jeden poziom, np. ze średniego na duże.

W zależności od wartościowanego poziomu ryzyka norma zaleca podjęcie odpowiednich działań profilaktycznych. Działania te przestawiono w części opisującej matrycową metodę oceny ryzyka zawodowego wg normy PN-N-18002, tabela: Działania profilaktyczne dla wartościowania ryzyka w skali trójstopniowej.

  1. Przykład

Ryzyko operatora pilarki tarczowej związane z zapyleniem powietrza.

Źródło zagrożenia: jest pyt drewna; pomiar zapylenia na stanowisku 2,0 mg/m3, NDS = 4 mg/m3.

Wartościując ryzyko (zgodnie z tabelą wartościowania ryzyka dla czynników mierzalnych) P = 0,5 NDS.

Ryzyko: średnie.

Działania profilaktyczne:

W metodzie wg normy PN-N-18002:2000 poziomom ryzyka zostały przypisane działania profilaktyczne, i tak dla ryzyka średniego o poziomie dopuszczalnym, zaleca się zaplanowanie i podjęcie działań, których celem jest zmniejszenie ryzyka zawodowego.