Ryzyko zawodowe metoda OWAS

Metoda OWAS (Ovako Working Posture Analysis System ) umożliwia identyfikację zagrożeń i szacowanie ryzyka wyni­kającego z pozycji przyjmowanych podczas pracy oraz obciążenia zewnętrznego. Pierwsza jej wersja została opracowana w latach siedemdziesiątych przez zespół pracowników Ovako Steelworks i Fiński Instytut Ochrony Pracy. Karhu, Kansi i Kuorinka wdrożyli w Ovako Oy Steel Co opraco­waną przez siebie metodę OWAS w 1975 r. Kluczowe pojęcia metody orygi­nalnej to:

-   kod pozycji,

-   kategoria obciążenia.

W 1991 r. w literaturze pojawiło się rozszerzenie opisu obciążenia o dodatko­wy czynnik ryzyka, za jaki uznano obciążenie zewnętrzne. Do trzycyfrowe­go kodu opisującego obciążenie pozycją ciała dodano czwartą cyfrę, opisującą wartości obciążeń zewnętrznych działających na pracującego. Wartości obciążeń wraz z odpowiadającymi im kodami przedstawiono w tabeli poniżej:

 

Rysunek 22. Kody obciążenia zewnętrznego

Czynnik

Kod

Wartość obciążenia

Obciążenie zewnętrzne

1

masa poniżej 10 kg

2

masa od 10 do 20 kg

3

masa powyżej 20 kg

 

Podstawowy nacisk zarówno w metodzie oryginalnej, jak i jej licznych modyfi­kacjach jest położony na identyfikację i oszacowanie ryzyka dyskomfortu posturalnego zagrażającego zdrowiu i bezpieczeństwu pracownika. Obecnie metoda ma wiele opracowań i rozszerzeń, m.in. OWASCO, OWASAN (opracowano również jej wersję elektroniczną WinOWAS).

 

Metoda OWAS składa się z dwóch następujących po sobie kroków:

  • Obserwacji i rejestracji przyjmowanych podczas pracy i uwzględnianych w metodzie pozycji segmentów narządu ruchu (plecy, ramiona, kończyny dolne) w przyjętych interwałach czasowych (najczęściej 30 lub 60 sekund).
  • Klasyfikacji tych pozycji według określonych kryteriów, stanowiącej podstawę działań korygujących na stanowisku pracy.

Wyniki metody umożliwiają:

  • Ocenę obciążenia układu mięśniowo-szkieletowego.
  • Wskazanie niezbędnego poziomu działań zmierzających do eliminacji lub ograniczenia uwzględnianych w metodzie czynników ryzyka.

 

Obecnie stosowane kody pozycji segmentów narządu ruchu i obciążenia zewnętrznego w metodzie (programie komputerowym WinOWAS) przedstawiono w tabeli poniżej. W metodzie WinOWAS każdą pozycję można opisać za pomocą uporządkowanej kombinacji czterech cyfr określających kolejno pozycję: pleców, ramion, kończyn dolnych oraz obciążenie zewnętrzne.

 

Rysunek 23. Metoda OWAS - pozycje segmentów narządu ruchu i obciążenia zewnętrznego oraz przypisane im kody.

Schemat narządu ruchu

Kod pozycji lub obciążenia zewnętrznego

Opis pozycji

PLECY

1

wyprostowane

2

zgięte do przodu

3

skręcone

4

zgięte i skręcone

RAMIONA

1

obydwa ramiona poniżej stawu ramieniowego

2

jedno ramię powyżej stawu ramieniowego

3

obydwa ramiona powyżej stawu ramieniowego

KOŃCZYNY DOLNE

1

siedzenie

2

stanie z nogami wyprostowanymi

3

stanie z jedną nogą wyprostowaną

4

stanie z nogami zgiętymi

5

stanie z jedną nogą zgiętą

6

klęczenie na jednym lub dwóch kolanach

7

chodzenie

OBCIĄŻENIE ZEWNĘTRZNE

1

masa poniżej 10 kg

2

masa od 10 do 20 kg

3

masa powyżej 20 kg

 

Przedstawione wyżej kody pozycji poszczególnych segmentów narządu ruchu oraz obciążenia zewnętrznego pozwalają na rozróżnienie 252 kombinacji pozycji obciążenia całego ciała opisanych czterocyfrowym kodem. Pozycje te podlegają kategoryzacji od 1 do 4. Do wyznaczania kategorii w przypadku ręcznego opracowania wyników korzysta się z tabeli poniżej:

 

Rysunek 24. Kategorie oceny obciążenia w zmodyfikowanej metodzie WinOWAS

PLECY

RAMIONA

1

2

3

4

5

6

7

NOGI

1

2

3

1

2

3

1

2

3

1

2

3

1

2

3

1

2

3

1

2

3

OBCIĄŻENIE

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

2

2

2

2

2

2

1

1

1

1

1

1

 

2

1

1

1

1

1

1

1

1

1

2

2

2

2

2

2

1

1

1

1

1

1

 

3

1

1

1

1

1

1

1

1

1

2

2

3

2

2

3

1

1

1

1

1

2

 

2

1

2

2

3

2

2

3

2

2

3

3

3

3

3

3

3

2

2

2

2

3

3

 

2

2

2

3

2

2

3

2

3

3

3

4

4

3

4

4

3

3

4

2

3

4

 

3

3

3

4

2

2

3

3

3

3

3

4

4

4

4

4

4

4

4

2

3

4

 

3

1

1

1

1

1

1

1

1

1

2

3

3

3

4

4

4

1

1

1

1

1

1

 

2

2

2

3

1

1

1

1

1

2

4

4

4

4

4

4

3

3

3

1

1

1

 

3

2

2

3

1

1

1

2

3

3

4

4

4

4

4

4

4

4

4

1

1

1

 

4

1

2

3

3

2

2

3

2

2

3

4

4

4

4

4

4

4

4

4

2

3

4

 

2

3

3

4

2

3

4

3

3

4

4

4

4

4

4

4

4

4

4

2

3

4

 

3

4

4

4

2

3

4

3

3

4

4

4

4

4

4

4

4

4

4

2

3

4

 

 

Kategorie wskazują pracodawcy na zakres zmian niezbędnych na stanowisku pracy. Są one wyznaczane przede wszystkim w celu:

  • Określenia wpływu obciążenia na układ mięśniowo-szkieletowy pod kątem ryzyka powstawania dolegliwości mięśniowo-szkieletowych i schorzeń narządu ruchu.
  • Wskazania czasu i obszarów wymagających od pracodawcy działań w zakresie kształtowania przyjmowanych w czasie pracy pozycji ciała pracownika z uwzględnieniem segmentów narządu ruchu.
  • Zarządzania komfortem i bezpieczeństwem w pracy.

 

Zasady interpretacji kategorii oceny obciążenia przedstawiono w tabeli poniżej:

 

Rysunek 25. Kategorie oceny obciążenia narządu ruchu zajmowana pozycją i obciążeniem zewnętrznym oraz wynikająca z nich konieczność zmian na stanowisku pracy

Kategoria oceny obciążenia

Ocena obciążenia narządu ruchu i związana z nim konieczność działania

Metoda oryginalna

Metoda WinOWAS

1

pozycje normalne, niewymagające szczególnej uwagi ani korekty, z wyjątkiem pojedynczych przypadków

- pozycje naturalne

- obciążenie optymalne lub akceptowalne

- zajmowane pozycje nie mają negatywnego wpływu na układ mięśniowo-szkieletowy

- nie ma potrzeby dalszych pomiarów obciążenia pozycją

- nie ma potrzeby dokonywania zmian na stanowisku

2

pozycje muszą być skorygowane do następnej kontroli metod pracy

- obciążenie prawie akceptowalne

- przyjmowane pozycje mogą mieć negatywny wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy

- pomiary obciążenia pozycją mogą być niezbędne w najbliższej przyszłości

- nie ma potrzeby dokonywania zmian na stanowisku w najbliższej przyszłości

3

pozycje wymagają korekty w najbliższej przyszłości

- obciążenie duże

- przyjmowane pozycje mają negatywny wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy

- pomiary obciążenia pozycją powinny być przeprowadzone tak szybko, jak to możliwe w celu wyeliminowania przyjmowanych pozycji

- zmiany na stanowisku muszą być przeprowadzone tak szybko, jak to możliwe

4

pozycje wymagają natychmiastowej korekty

- obciążenie bardzo duże

- przyjmowane pozycje mają negatywny wpływ na układ mięśniowo-szkieletowy

- pomiary i rozwiązania powinny być przeprowadzone niezwłocznie w celu wyeliminowania występujących pozycji

- zmiany na stanowisku muszą być przeprowadzone natychmiast

 

W metodzie OWAS, chronometraż obciążenia pracownika uwzględnia również kod pozycji i obciążenia oraz rodzaj pozycji. Umożliwia on obliczenie całkowitego czasu utrzymania pozycji danej kategorii i związanego z nim ryzyka powstawania dolegliwości mięśniowo-szkieletowych. Ryzyko szacowane jest w skali trójstopniowej według zasad przedstawionych w tabeli poniżej. Zatem ryzyko jest wyznaczane na podstawie:

  • Kategorii przyjmowanej pozycji (obciążenia).
  • Rodzaju pozycji (wymuszona, niewymuszona).
  • Całkowitego czasu utrzymania pozycji danej kategorii mierzonego jego procentowym udziałem w zmianie roboczej.

 

Rysunek 26. Metoda OWAS - wyznaczanie ryzyka

Kategoria pozycji

Rodzaj pozycji

Całkowity czas utrzymania pozycji jednej kategorii (% zmiany roboczej)

Obciążenie lub kategoria ryzyka

1

niewymuszona

do 70

małe

1

wymuszona

do 50

2

niewymuszona

do 50

2

wymuszona

do 30

1

niewymuszona

powyżej 70

średnie

1

wymuszona

od 50 do 70

2

niewymuszona

od 50 do 70

2

wymuszona

od 30 do 50

3 lub 4

wymuszona

do 30

1

wymuszona

powyżej 70

duże

2

niewymuszona

powyżej 70

2

wymuszona

powyżej 50

3 lub 4

wymuszona

powyżej 30

Rozumiana, jako kategoria obciążenia pozycją i obciążeniem zewnętrznym.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Metoda OWAS jest oparta na obserwacji oraz rejestracji zajmowanych podczas pracy pozycji i obciążeń zewnętrznych. Warunkiem wstępnym przeprowadzenia badań jest sporządzenie karty obserwacji lub skorzystanie z programu WinOWAS. Badanie składa się z pięciu etapów:

  1. Zdefiniowanie zadań wykonywanych na stanowisku pracy.
  2. Rejestracja (zapisywanie) pozycji tułowia, kończyn górnych, kończyn dolnych i obciążeń zewnętrznych według kodów OWAS. W trakcie  obserwacji  należy uwzględniać rodzaj pozycji (wymuszona, niewymuszona). Częstość zapisu kodów powinna być odpowiednia do tempa wykonywanych czynności.
  3. Określenie kategorii obciążenia.
  4. Określenie liczby kodów pozycji przypisanych do poszczególnych kategorii oddzielnie dla pozycji wymuszonych i niewymuszonych.
Obliczenie ich rzeczywistego (obserwacja trwała przez całą zmianę roboczą) lub hipotetycznego udziału w zmianie roboczej w celu oszacowania ryzyka (określenia kategorii ryzyka) powstawania dolegliwości i schorzeń narządu ruchu wywołanych sposobem wykonywania pracy.
Opinie klientów:
Newsletter:
BHPEX Copyright © All rights reserved | Korzystanie ze sklepu oznacza akceptację regulaminu.
Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług. Zgodnie z Polityką Cookies możesz określić warunki ich przechowywania lub dostępu.